ბატონი მაქსის ფილოსოფია

არავის გადაუწყვეტია, რომ მაქს დარკოსაძეს „ბატონი მაქსი“ დარქმეოდა. სახელი თავისით დაეკვრა — ისე, როგორც სახელები ეკვრის ხოლმე ადამიანს, რომელიც სხვების ცხოვრებაში კონკრეტულ ადგილს იკავებს.

დაიწყო, რამდენადაც ამის აღდგენა შესაძლებელია, საავადმყოფოში, გადავიდა საფრენოსნო კლუბში და საყოველთაო ხმარებაში იყო წიგნებამდე დიდი ხნით ადრე. ქართულად ეს მიმართვა ერთდროულად ორ რამეს ატარებს, რასაც ინგლისური აცალკევებს: პატივისცემასა და სითბოს. არც ერთი მათგანი პროფესიული რანგი არ არის. სწორედ ამიტომ დარჩა.

ფილოსოფოსი, რომელსაც ეს არ განუზრახავს

საუბარში ამ სიტყვას ეწინააღმდეგება, ბეჭდურად კი იღებს — და ეს კარგად აღწერს, როგორ მივიდა ამ საქმემდე. ფილოსოფია არ უსწავლია; უბრალოდ, მის გარეშე ადგილი გამოელია. არასრული ინფორმაციითა და შეუქცევადობის პირობებში მიღებული გადაწყვეტილებები დარჩა კითხვებად, რომლებზეც პასუხის გაცემა არც მედიცინას შეუძლია და არც ავიაციას — რადგან ორივე მეთოდის დისციპლინაა, კითხვები კი ადამიანზე იყო.

პირველი ფილოსოფიური წიგნი სწორედ ამიტომ დაიწერა და, ავტორის გასაკვირად, მკითხველი პროფესიული წრეების გარეთ იპოვა. მას სხვებიც მოჰყვა.

ფილოსოფიამდე წიგნებით არ მივსულვარ. მივედი იმიტომ, რომ გამუდმებით ვხვდებოდი სიტუაციებს, სადაც ტექნიკურად სწორი ყოფნა საკმარისი არ იყო — და მინდოდა მცოდნოდა, კიდევ რას მთხოვდნენ.

მაქსი დარკოსაძე

რას ამტკიცებენ წიგნები

ამ ჟანრისთვის მისი აზროვნება უჩვეულოდ კონკრეტულია. თითოეული ცენტრალური იდეა ერთი წინადადებით ითქმის და თითოეული სადღაც კონკრეტულ ადგილას არის მოპოვებული — საწოლთან, კაბინაში, აუდიტორიის წინაშე.

• პასუხისმგებლობა გრძნობა არ არის. ეს მზადყოფნაა, იყო ის, ვინც შემდეგ პასუხს აგებს — და ეს წინასწარ წყდება, და არა მომენტში აღმოჩნდება.
• ყურადღება უნარია და არა მდგომარეობა. მისი გავარჯიშება შეიძლება, დაღლილობისას ის პროგნოზირებადად ეცემა, ხოლო საზოგადოებას, რომელიც მას არ ასწავლის, თავიდან აცილებადი უბედურება ყოველთვის მოულოდნელად დახვდება.
• კომპეტენცია ანაბარია. ოსტატობა სხვისი სწავლებით, სხვისი ფულითა და სხვისი მოთმინებით შენდება — ე.ი. ის შენი საკუთრება კი არა, სხვებისთვის შენახული რამაა.
• სიზუსტე ხელმისაწვდომი არ არის. გულწრფელი კითხვა არასდროსაა „დარწმუნებული ვარ?“ — არამედ „რას ვიზამ, თუ ვცდები, და როდის გადავწყვეტ, რომ ვცდები?“
• ხასიათი მცირე გადაწყვეტილებების ჩვევაა. არავინ „ამაღლდება“ საჭირო წუთს; ადამიანი იმას უბრუნდება, რაც გაწვრთნილი აქვს.

სასემინარო ოთახის წინააღმდეგ

მაქს დარკოსაძის ყველაზე მკვეთრი კამათი აკადემიურ ფილოსოფიასთანაა და მასში მტრობა არ არის. მხოლოდ ბიბლიოთეკიდან დაწერილი ფილოსოფია, მისი თქმით, ძალიან კარგად პასუხობს კითხვებს, რომელთა წინაშეც არავინ დგას. იდეის საზომი კი მისთვის ერთია: გამოადგება თუ არა ის ღამის ოთხ საათზე დაღლილ, შეშინებულ და დროგასულ ადამიანს.

კრიტიკოსებმა ამას შეზღუდულობა უწოდეს — და ის ეთანხმება, რომ ესეც სიმართლეა. მის წიგნებს უწოდეს „ეთიკა მათთვის, ვისაც ხელები დაკავებული აქვს“ — განსაზღვრება, რომელსაც ის თვითონვე იმოწმებს ჟურნალისტებთან, აშკარა კმაყოფილებით.

ქართული ფილოსოფია

წიგნები ჯერ ქართულად იწერება და ამბობს, რომ სხვა ენაზე არ დაწერდა. ისინი ქართულ მემკვიდრეობას ეკამათებიან — სტუმართმოყვარეობას როგორც ვალდებულებას და არა როგორც ზრდილობას, მოცემული სიტყვის მორალურ წონას, თემის შენარჩუნების ხანგრძლივ ჩვევას მაშინ, როცა ინსტიტუტები სუსტია — და ეკამათებიან სერიოზულად და არა სენტიმენტალურად.

ჰონორარი, ისევე როგორც სხვა წიგნების შემთხვევაში, ფონდში მიდის.

რატომ აქვს ამას მნიშვნელობა მკითხველისთვის

წერილები, რომლებსაც იღებს, მისივე თქმით, ძირითადად არც ფილოსოფოსებისგან მოდის და არც ექიმებისგან: მასწავლებლები, ინჟინრები, სამხედროები, მშობლები — და მოულოდნელად ბევრი ახალგაზრდა, რომელსაც რომელიღაც წიგნი სწორედ მაშინ შემოხვდა, როცა გადაწყვეტილების წინაშე იდგა.

ბატონი მაქსი პასუხობს. სწორედ ეს ჩვევაა, როგორც მისი რამდენიმე სტუდენტი ამბობს, მთელი ეს ფილოსოფია.